Metis Finanse | Spółka doradztwa podatkowego

Od 1 stycznia 2026 r. przedsiębiorcy z sektora mikro, małych i średnich firm będą mogli łatwiej korzystać z preferencyjnych zasad amortyzacji budynków niemieszkalnych i budowli. Nowelizacja ustaw o podatku dochodowym od osób fizycznych i prawnych upraszcza bowiem warunki stosowania indywidualnych stawek amortyzacyjnych poprzez rezygnację z jednego z dotychczasowych kryteriów kwalifikujących inwestycję do preferencji.

Na mocy nowelizacji ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych z dnia 7 listopada 2025 r., od 1 stycznia 2026 r. weszły w życie zmiany upraszczające stosowanie przyspieszonej amortyzacji budynków niemieszkalnych i budowli.

Zgodnie z art. 22j ust. 7 PIT oraz art. 16j ust. 7 CIT : Podatnicy będący mikroprzedsiębiorcami, małymi lub średnimi przedsiębiorcami w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców mogą indywidualnie ustalić stawki amortyzacyjne dla wytworzonych we własnym zakresie środków trwałych będących budynkami (lokalami) niemieszkalnymi i budowlami, zaliczonymi do grupy 1 i 2 Klasyfikacji, po raz pierwszy wprowadzonych do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych danego podatnika, w przypadku gdy ten środek trwały znajduje się na obszarze gminy zlokalizowanej w powiecie lub miasta na prawach powiatu, w których przeciętna stopa bezrobocia wynosi co najmniej 120 % przeciętnej stopy bezrobocia w kraju.

Na czym polega przyspieszona amortyzacja?

Przyspieszona amortyzacja to sposób rozliczania środków trwałych, który pozwala zaliczyć większą część ich wartości do kosztów uzyskania przychodów już w pierwszych latach użytkowania. W przeciwieństwie do amortyzacji liniowej, gdzie odpisy są równomierne, umożliwia ona szybsze rozliczenie poniesionych nakładów inwestycyjnych. Rozwiązanie to może być stosowane zarówno na potrzeby rachunkowości, jak i rozliczeń podatkowych. Dzięki wyższym odpisom amortyzacyjnym w początkowym okresie przedsiębiorca może obniżyć bieżące obciążenia podatkowe oraz poprawić płynność finansową.

Istotą przyspieszonej amortyzacji jest zastosowanie zasad pozwalających na szybsze rozliczenie wartości początkowej środka trwałego niż w przypadku standardowych stawek amortyzacyjnych. W praktyce wykorzystuje się przede wszystkim dwa rozwiązania.

Pierwszym z nich jest metoda degresywna, w której najwyższe odpisy dokonywane są na początku okresu użytkowania środka trwałego, a ich wartość stopniowo maleje wraz ze zmniejszaniem się jego niezamortyzowanej wartości.

Drugim rozwiązaniem jest stosowanie podwyższonych stawek amortyzacyjnych. W tym przypadku odpisy pozostają zasadniczo równomierne, jednak cały okres amortyzacji zostaje skrócony dzięki zastosowaniu wyższej stawki niż przewidziana w podstawowym wykazie stawek amortyzacyjnych.

Zastosowanie przyspieszonej amortyzacji pozwala przedsiębiorcom szybciej odzyskać ekonomiczną wartość poniesionych nakładów inwestycyjnych. Rozwiązanie to może ułatwiać finansowanie nowych inwestycji, poprawiać bieżące przepływy pieniężne oraz zmniejszać obciążenia podatkowe w początkowym okresie wykorzystywania środka trwałego.

Co się zmienia od 2026 roku?

Do końca 2025 r. możliwość stosowania indywidualnych stawek amortyzacyjnych przez mikro-, małych i średnich przedsiębiorców była uzależniona od spełnienia dwóch warunków lokalizacyjnych. Preferencja obejmowała budynki i budowle wytworzone we własnym zakresie, zaliczane do grup 1 i 2 Klasyfikacji Środków Trwałych, pod warunkiem że inwestycja była realizowana na obszarze gminy:

położonej w powiecie lub mieście na prawach powiatu, w którym przeciętna stopa bezrobocia wynosiła co najmniej 120% przeciętnej stopy bezrobocia w kraju, oraz
w której wskaźnik zamożności był niższy niż 100% średniego wskaźnika dla wszystkich gmin lub miast na prawach powiatu, ustalanego corocznie w drodze obwieszczenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

W praktyce oznaczało to konieczność przeprowadzenia przez podatnika dwóch odrębnych analiz: sprawdzenia poziomu bezrobocia w danym powiecie oraz zweryfikowania wskaźnika dochodów podatkowych gminy. Drugi z tych elementów był często oceniany jako najbardziej problematyczny, ponieważ wymagał sięgania do corocznych obwieszczeń i interpretowania danych finansowych jednostek samorządu terytorialnego.

Nowelizacja zmienia ten model. Od 1 stycznia 2026 r. ustawodawca rezygnuje z kryterium zamożności gminy, pozostawiając wyłącznie warunek dotyczący poziomu bezrobocia. Oznacza to, że dla zastosowania przyspieszonej amortyzacji wystarczające będzie ustalenie, czy budynek lub budowla znajduje się na terenie gminy położonej w powiecie albo mieście na prawach powiatu, w którym przeciętna stopa bezrobocia osiąga co najmniej 120% średniej krajowej.

Zmiana nie modyfikuje charakteru preferencji - nadal ma ona wspierać inwestycje realizowane w regionach o trudniejszej sytuacji gospodarczej. Uproszczeniu ulega jednak procedura weryfikacji warunków, co powinno zwiększyć dostępność rozwiązania dla przedsiębiorców planujących nowe inwestycje. Warto podkreślić, że do inwestycji objętych przepisami obowiązującymi do końca 2025 r. nadal stosuje się oba warunki łącznie. Dopiero inwestycje spełniające przesłanki określone po 31 grudnia 2025 r. będą mogły korzystać z uproszczonych zasad opartych wyłącznie na kryterium bezrobocia.

Skutki zmian w podatku PIT i CIT

Zniesienie obowiązku weryfikacji wskaźnika zamożności gminy - od 1 stycznia 2026 r. przedsiębiorca nie będzie już zobowiązany do sprawdzania, czy wskaźnik dochodów podatkowych danej gminy pozostaje poniżej średniej krajowej. Tym samym wyeliminowano jeden z najbardziej sformalizowanych elementów procedury.

Utrzymanie kryterium dotyczącego poziomu bezrobocia - nadal konieczne będzie ustalenie, czy inwestycja jest zlokalizowana w gminie położonej na obszarze powiatu lub miasta na prawach powiatu, w którym przeciętna stopa bezrobocia osiąga co najmniej 120% przeciętnej stopy bezrobocia w kraju.

Brak zmian w zakresie kręgu uprawnionych podmiotów - z preferencyjnych zasad amortyzacji w dalszym ciągu będą mogli korzystać wyłącznie przedsiębiorcy posiadający status mikroprzedsiębiorcy, małego przedsiębiorcy lub średniego przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów Prawa przedsiębiorców.

Niezmieniony zakres środków trwałych objętych preferencją - uproszczone zasady amortyzacji nadal odnoszą się jedynie do budynków i lokali niemieszkalnych oraz budowli zaliczanych do grup 1 i 2 Klasyfikacji Środków Trwałych.

Zachowanie wymogu pierwszego ujęcia środka trwałego w ewidencji - preferencja obejmuje wyłącznie środki trwałe wytworzone przez podatnika we własnym zakresie, które po raz pierwszy zostały wpisane do jego ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych.

Korzyści i wyzwania dla podatników

Uproszczenie zasad stosowania przyspieszonej amortyzacji należy ocenić pozytywnie z perspektywy przedsiębiorców planujących nowe inwestycje. Rezygnacja z obowiązku weryfikowania wskaźnika zamożności gminy ogranicza formalności i skraca proces ustalania, czy dana inwestycja kwalifikuje się do preferencyjnych zasad amortyzacji. W praktyce podatnik będzie koncentrował się przede wszystkim na ocenie lokalizacji inwestycji pod względem poziomu bezrobocia, bez konieczności analizowania dodatkowych danych publikowanych przez administrację publiczną.

Łatwiejszy dostęp do preferencji może zwiększyć zainteresowanie realizacją inwestycji w regionach o mniej korzystnej sytuacji na rynku pracy. Dla przedsiębiorców oznacza to możliwość szybszego zaliczania wydatków inwestycyjnych do kosztów uzyskania przychodów, co może poprawić płynność finansową oraz ograniczyć obciążenia podatkowe w początkowym okresie użytkowania środka trwałego. Z kolei dla gmin i miast na prawach powiatu objętych ustawowym kryterium bezrobocia nowe rozwiązania mogą stanowić dodatkowy impuls do przyciągania inwestorów i wspierania rozwoju lokalnej przedsiębiorczości.

Mimo uproszczenia przepisów zastosowanie preferencji nadal wymaga starannej analizy spełnienia pozostałych warunków ustawowych. Przede wszystkim przedsiębiorca powinien zweryfikować, czy posiada status mikro-, małego lub średniego przedsiębiorcy, ponieważ wyłącznie ta grupa podmiotów jest uprawniona do korzystania z indywidualnych stawek amortyzacyjnych.

Istotne znaczenie ma również prawidłowa kwalifikacja środka trwałego. Preferencja nie obejmuje wszystkich nieruchomości wykorzystywanych w działalności gospodarczej, lecz wyłącznie budynki, lokale niemieszkalne i budowle wskazane w przepisach oraz zaliczone do odpowiednich grup Klasyfikacji Środków Trwałych. Nie można również pominąć kwestii właściwego ustalenia lokalizacji inwestycji. Po zmianach decydujące znaczenie ma spełnienie ustawowego progu przeciętnej stopy bezrobocia w powiecie lub mieście na prawach powiatu. Błędna ocena tego kryterium może skutkować nieuprawnionym zastosowaniem preferencyjnej stawki amortyzacyjnej.

Szczególnej uwagi wymagają także inwestycje rozpoczęte przed 1 stycznia 2026 r. W takich przypadkach konieczne jest przeanalizowanie przepisów przejściowych oraz ustalenie, które zdarzenie – uzyskanie pozwolenia na budowę, zakończenie procedury zgłoszenia lub pierwsze wprowadzenie środka trwałego do ewidencji – decyduje o możliwości zastosowania nowych regulacji. Prawidłowe określenie tych dat będzie miało kluczowe znaczenie dla oceny, czy inwestycja podlega dotychczasowym, czy już uproszczonym zasadom amortyzacji.

Podsumowanie

Nowelizacja obowiązująca od 1 stycznia 2026 r. stanowi przede wszystkim uproszczenie zasad korzystania z przyspieszonej amortyzacji. Usunięcie kryterium zamożności gmin eliminuje jeden z najbardziej problematycznych elementów procedury, pozostawiając jako podstawowy warunek lokalizację inwestycji na obszarze o podwyższonym poziomie bezrobocia.

Choć preferencja nadal ma charakter ograniczony i jest dostępna wyłącznie dla przedsiębiorców z sektora MŚP realizujących określone inwestycje budowlane, nowe rozwiązanie może zwiększyć jej praktyczne wykorzystanie. Przedsiębiorcy planujący budowę obiektów niemieszkalnych powinni jednak każdorazowo zweryfikować spełnienie wszystkich ustawowych przesłanek oraz odpowiednio udokumentować prawo do zastosowania indywidualnej stawki amortyzacyjnej.

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 7 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. poz. 1817).

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 592 z późn. zm.).

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 554 z późn. zm.).